Oświadczenia zdrowotne w reklamie suplementów: cynk, witamina C, luteina i aronia

Suplement diety to żywność

Dyrektywa 2002/46/WE i polska ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia definiują suplement diety jako środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin, składników mineralnych lub innych substancji o efekcie odżywczym lub fizjologicznym. Z tej definicji wynika wszystko dalej: suplement nie leczy, nie zapobiega chorobom i nie wolno tak go reklamować (art. 7 ust. 3 rozp. 1169/2011). Wprowadzenie suplementu do obrotu w Polsce wymaga powiadomienia Głównego Inspektora Sanitarnego (art. 29 ustawy).

Rozporządzenie 1924/2006: zamknięta lista tego, co wolno

Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 pozwala stosować w reklamie żywności wyłącznie oświadczenia zdrowotne, które zostały zatwierdzone przez Komisję Europejską po ocenie naukowej EFSA i wpisane do unijnego rejestru. Lista oświadczeń „funkcjonalnych" z art. 13 ust. 1 znajduje się w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012. Każde oświadczenie ma warunek stosowania — dla witamin i minerałów jest nim zwykle to, że produkt spełnia warunki określenia „źródło" danego składnika z załącznika do rozp. 1924/2006, czyli zawiera „znaczącą ilość" w rozumieniu załącznika XIII do rozp. 1169/2011 (co do zasady 15 % RWS na 100 g/100 ml, a w opakowaniach jednoporcjowych — na porcję). RWS to wartość służąca do oznakowania żywności, nie zalecana dawka.

Cynk: co wolno powiedzieć i pod jakim warunkiem

Dla cynku rejestr zawiera m.in. oświadczenia: „cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego widzenia", „pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym", „pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego", „pomaga zachować zdrowe włosy, skórę i paznokcie". RWS cynku to 10 mg. Według listy składu przekazanej właścicielowi strony porcja dzienna Visospect Forte zawiera 10 mg cynku — 100 % RWS — a więc warunki określenia „źródło cynku" są spełnione z dużym zapasem. Zastrzegamy jednak, że lista nie została zweryfikowana na tylnej etykiecie aktualnego opakowania; jeśli etykieta podaje inną ilość, warunek trzeba ocenić od nowa. Z drugiej strony EFSA ustaliła górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych na 25 mg dziennie ze wszystkich źródeł — dlatego przypominamy o sumowaniu dawek z różnych preparatów.

Witamina C

RWS witaminy C to 80 mg; 20 mg w porcji to 25 % — według listy produkt spełnia warunki określenia „źródło witaminy C". Zatwierdzone oświadczenia to m.in. „pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym", „przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia", „pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego", „zwiększa przyswajanie żelaza". Nie ma wśród nich oświadczenia o wzroku — i nie wolno go dopisać.

Luteina i zeaksantyna: oświadczenia odrzucone

Wnioskowane oświadczenia dla luteiny i zeaksantyny — m.in. „utrzymanie prawidłowego widzenia" i „ochrona oczu przed światłem" — EFSA oceniła w latach 2010–2011 jako niepotwierdzone związkiem przyczynowo-skutkowym, a Komisja wpisała je do rejestru jako niedozwolone. Skutek: o ekstrakcie z nagietka standaryzowanym na luteinę można napisać, ile go jest i na co jest standaryzowany, ale nie, że „chroni oczy". Tak właśnie robimy.

Aronia i pestki winogron: składniki roślinne „on hold"

Ocena oświadczeń dla substancji roślinnych została w 2010 r. wstrzymana i takie oświadczenia figurują na tzw. liście „on hold". Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C-386/23 potwierdził, że samo figurowanie oświadczenia na tej liście nie wystarcza do jego stosowania; jest ono niedopuszczalne, chyba że konkretne zastosowanie korzysta z reżimu przejściowego art. 28 ust. 6 rozp. 1924/2006. Dlatego o aronii (antocyjany) i pestkach winogron (proantocyjanidyny) piszemy wyłącznie w kategoriach składu: co to jest, ile i na co standaryzowane.

Ilości, RWS i stosunki ekstrakcji

Rozporządzenie MZ z 9 października 2007 r. w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety wymaga podania na etykiecie ilości składników w zalecanej dziennej porcji, a dla witamin i minerałów także procentu RWS. Stosunek ekstrakcji (np. 50:1) mówi, ile surowca zużyto na jednostkę ekstraktu — ale bez informacji o rozpuszczalniku i metodzie nie da się z niego wyliczyć „ilości owoców w kapsułce". Dlatego nie robimy takich przeliczeń.

Czego nie wolno — i czego nie robimy

• „Poprawia ostrość widzenia", „regeneruje siatkówkę", „na zmęczone oczy", „chroni przed niebieskim światłem" — oświadczenia niezatwierdzone lub odrzucone.
• Sugerowanie, że produkt zapobiega chorobom oczu lub je leczy — zakaz z art. 7 ust. 3 rozp. 1169/2011.
• Powoływanie się na lekarzy, instytucje, media — zakazane warunkami sieci sprzedaży i sprzeczne z zasadą rzetelności reklamy.
• Hasło z etykiety „Keep Your Eyesight Sharp" — niezatwierdzone oświadczenie zdrowotne; na zdjęciach na stronie jest rozmyte.

Kto pilnuje zasad w Polsce

Nadzór nad suplementami diety sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna (skład, oznakowanie, powiadomienia — GIS), a nad reklamą wprowadzającą w błąd — Prezes UOKiK na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Suplement reklamowany jak lek może zostać uznany za produkt leczniczy wprowadzony bez pozwolenia (Prawo farmaceutyczne).

Jak czytać reklamę suplementu „na oczy"

1. Szukaj ilości i procentu RWS przy każdym składniku. Brak liczb = brak podstaw do oceny.
2. Sprawdź, czy oświadczenie jest w rejestrze UE i czy dotyczy tego składnika, którego jest wystarczająco dużo.
3. Luteina „chroni oczy" — w UE to zdanie jest niedozwolone, niezależnie od tego, ile jej jest.
4. Rośliny „działają na…" — to oświadczenia „on hold", których nie wolno stosować bez wyjątku z art. 28 ust. 6.
5. Opinie bez daty i weryfikacji zakupu oraz „lekarze polecają" nie mają wartości informacyjnej.

Ten tekst ma charakter informacyjny, nie jest poradą prawną ani medyczną i nie zastępuje lektury etykiety produktu.